Dla których państw obowiązuje swobodny przepływ towarów?

Swobodny przepływ towarów to jedna z podstawowych zasad funkcjonowania Unii Europejskiej i jeden z filarów jednolitego rynku. Dla przedsiębiorców oznacza to możliwość sprzedaży i zakupu towarów w ramach określonej strefy bez konieczności odprawy celnej, opłat granicznych czy barier ilościowych.

W tym wpisie wyjaśniamy:

• czym dokładnie jest swobodny przepływ towarów,
• jakie państwa są nim objęte,
• jakie są wyjątki i ograniczenia,
• jakie obowiązki nadal mogą dotyczyć firm handlujących w ramach tej strefy.

Na czym polega swobodny przepływ towarów?

Swobodny przepływ towarów to zasada, według której towary mogą być przemieszczane pomiędzy określonymi państwami bez cła, kontroli granicznych i ograniczeń ilościowych, o ile pochodzą z tych państw lub zostały w nich legalnie wprowadzone do obrotu.

Zasada ta dotyczy przede wszystkim:

• braku opłat celnych i granicznych między państwami członkowskimi,
• uznania towaru jako zgodnego z prawem w całej przestrzeni, jeśli spełnia wymagania jednego z państw (zasada wzajemnego uznawania),
• braku ograniczeń w imporcie i eksporcie, z wyjątkami wynikającymi z bezpieczeństwa publicznego, zdrowia lub ochrony środowiska.

Swobodny przepływ towarów dotyczy produktów legalnie wyprodukowanych lub dopuszczonych do obrotu w jednym z państw objętych systemem.

Dla jakich państw obowiązuje swobodny przepływ towarów?

1. Państwa członkowskie Unii Europejskiej (UE)

Swobodny przepływ towarów obowiązuje we wszystkich 27 krajach członkowskich Unii Europejskiej:

Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry, Włochy.

Wewnątrz UE towary przemieszczają się bez odprawy celnej, a zamiast importu i eksportu mówimy o wewnątrzwspólnotowym nabyciu i dostawie towarów. Choć nie płaci się cła, transakcje te nadal podlegają obowiązkom podatkowym (VAT, akcyza) i dokumentacyjnym (np. konieczność posiadania numeru VAT UE).

2. Państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG)

Do EOG oprócz państw UE należą również trzy kraje EFTA:
Norwegia, Islandia, Liechtenstein.

Między tymi krajami a UE istnieje swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału na zasadach podobnych do unijnych. Mimo że nie są formalnie członkami UE, uczestniczą w jednolitym rynku, co oznacza brak ceł przy wzajemnej wymianie towarowej.

3. Szwajcaria

Szwajcaria nie należy ani do UE, ani do EOG, ale ma podpisane dwustronne umowy z UE, które obejmują handel towarami. Choć formalnie nie ma pełnego udziału w jednolitym rynku, między UE a Szwajcarią istnieje niemal całkowity brak ceł, a kontrole ograniczone są do formalności dokumentacyjnych.

4. Irlandia Północna (w ramach specjalnego statusu po Brexicie)

W wyniku porozumienia między UE a Wielką Brytanią (tzw. Protokół Irlandzki) Irlandia Północna pozostała de facto częścią jednolitego rynku towarów UE. Oznacza to, że towary przemieszczane między Irlandią Północną a krajami UE nie podlegają standardowym kontrolom celnym, choć obowiązują dodatkowe reguły dla transportu z Wielkiej Brytanii.

Dla jakich państw nie obowiązuje swobodny przepływ towarów?

Państwa spoza UE i EOG – m.in. Chiny, USA, Ukraina, Rosja, Turcja, Indie, Kanada – nie są objęte swobodnym przepływem towarów. Handel z nimi wiąże się z koniecznością przeprowadzenia pełnej odprawy celnej, zapłaty cła, VAT, akcyzy (jeśli dotyczy) oraz spełnienia wszystkich formalności granicznych.

Niektóre z tych państw mają podpisane z UE umowy o wolnym handlu (FTA), które pozwalają na obniżenie lub zniesienie ceł przy spełnieniu określonych warunków (np. pochodzenie towaru potwierdzone dokumentem EUR.1 lub deklaracją REX).

Jednak umowy te nie oznaczają swobodnego przepływu, a jedynie preferencyjne warunki handlu.

Czy swobodny przepływ towarów oznacza brak jakichkolwiek obowiązków?

Nie. Choć między państwami UE i EOG nie występuje odprawa celna, przedsiębiorcy muszą spełnić inne wymogi:

• rozliczenie VAT od wewnątrzwspólnotowego nabycia (WNT),
• prowadzenie dokumentacji handlowej,
• posiadanie numeru VAT UE,
• przestrzeganie przepisów technicznych, sanitarnych, środowiskowych danego kraju,
• zgłoszenie statystyczne do systemu INTRASTAT, jeśli przekroczone są progi obrotów.

Dodatkowo, istnieją wyjątki – np. towary akcyzowe (alkohol, papierosy, paliwa), które mogą podlegać odrębnym przepisom dotyczącym transportu, banderolowania czy opodatkowania w kraju przeznaczenia.

Podsumowanie: kto korzysta ze swobodnego przepływu towarów?

Swobodny przepływ towarów obejmuje:

• wszystkie państwa UE,
• trzy kraje EFTA należące do EOG (Norwegia, Islandia, Liechtenstein),
• Szwajcarię (w ograniczonym zakresie),
• Irlandię Północną (specjalny status po Brexicie).

Między tymi państwami towary mogą być przemieszczane bez cła i kontroli granicznych, ale nadal obowiązują inne formalności, zwłaszcza podatkowe.

Współpraca z agencją celną pozwala odpowiednio przygotować dokumenty, ocenić ryzyka i uniknąć błędów – także w ramach jednolitego rynku. Jeśli masz wątpliwości, czy dany towar wymaga odprawy, lub jak rozliczyć transakcję WDT/WNT – skontaktuj się z naszymi doradcami.